Maanden na de dood van mijn man zat ik in een café. Normaal. Lachend zelfs. Mijn vriendin keek me met angst aan.
"Gaat het wel goed met je?" vroeg ze.
Ik zei ja. Maar ik voelde de beschuldiging. Hoe kon ik lachen? Mijn man was dood. Ik hoorde te huilen. Ik hoorde diep in wanhoop te zitten.
Maar dat deed ik niet. Ik had mijn momenten. Maar ik had ook momenten van rust. Van normaal. Van leven.
Dit is het grote taboe rond rouw. We hebben een beeld van hoe rouw eruit hoort te zien. En als je er anders uitziet. kalm, verder gaan, niet kapot. dan voel je je schuldig. Of voelen anderen zich ongemakkelijk. Of allebei.
Maar hier is de waarheid: er is geen goede manier om te rouwen. Er is jouw manier. En die is perfect.
De "shoulds" van rouw
Ergens langs de weg krijgen we een script voor rouw. We moeten:
Dingen die we "moeten" doen
- Huilen. Veel. Constant.
- In alle zwart rouwen. Voor een bepaalde tijd.
- Hun naam niet zeggen. Niet lachen. Niet genieten.
- "Genezen" na een bepaalde tijd. Een jaar? Twee?
- Hun spullen gelijk weggooien. Of ze voor altijd bewaren.
- De begrafenis juist doen. De rouw juist doen. Het rouwproces juist doen.
- Voor altijd verdrietig zijn. Dit is respect.
Dit is onzin. Absoluut onzin. En het doet zoveel schade.
Want terwijl je probeert "juist" te rouwen. terwijl je je schuldig voelt omdat je niet genoeg huilt, of omdat je al lacht. verliest je je werkelijke rouw. Je echte gevoelens. Je werkelijke zelf.
Iedereen rouwt anders
Ik kende een man die na de dood van zijn vrouw meteen begon te hardlopen. Miles elke dag. Zijn vrienden zeiden dat hij "afleiding zocht." Dat hij zijn gevoelens ontkende.
Maar dit was zijn rouw. Hij kon niet zitten met zijn pijn. Hij moest bewegen. En in dat bewegen voelde hij haar. Voelde hij zichzelf. Voelde hij dat hij nog leefde.
Ik kende een vrouw die vol enthousiasme haar huis herbouwde na de dood van haar man. Nieuwe verf. Nieuwe meubels. Nieuwe leven. Mensen zeiden: "Ze overkomt het snel." Ze gingen ervan uit dat ze zich niet echt voelde.
Maar dit was hoe zij rouwde. Ze bouwde een nieuw thuis omdat het oude thuis vol was van herinneringen die ze niet kon dragen. Ze maakte ruimte. Ze maakte nieuw. En dat was haar liefde.
Ik schreef. Dagelijks. Raw en eerlijk. Dit was mijn rouw. Deze woorden. Deze waarheid. Deze pagina's.
En gissen wat? We hebben allemaal gelijk.
Hoe rouw jij?
Dit is de enige vraag die telt. Niet "hoe hoort je te rouwen?" Niet "wat zouden andere mensen doen?" Maar: hoe rouw jij? Hoe voelt je lichaam, je hart, je ziel om dit verlies te verwerken?
Is het huilen? Hardlopen? Bouwen? Schrijven? Reizen? Stilzitten? Werken harder dan ooit? Al het voorgaande?
Luister naar jezelf. Niet naar iedereen.
Verschillende rouwstijlen
Rouwbegeleiders spreken over verschillende manieren van rouwen. Ik denk dat dit nuttig is. niet als regels, maar als toestemming. Toestemming om jouw eigen weg in te slaan.
Geen enkele is beter. Geen enkele is minder "echt." Ze zijn allemaal hoe liefde en verlies je lichaam in slingert.
De dingen die je voelt: allemaal legaal
Je voelt misschien:
Woede. Pure, hete woede. Niet omdat je ze niet liefde had. Maar omdat je ze verliest. Dat mag.
Oplichting. Misschien waren ze ziek. Misschien was het relatie moeilijk. Misschien ben je moe van zorgen. Oplichting is niet onliefde. Het is menselijk.
Schuld. Voor dingen die je zei. Of niet zei. Schuld is normaal. En het voorbij.
Dankbaarheid. Voor de tijd die je had. Voor alles wat je leerde. Dit is geen afkeur van verdriet. Dit is echte liefde.
Vreugde. Ja. Je kunt dankbaar zijn, verdrietig zijn, en blij zijn al tegelijk. Je bent niet "voorbij het verdriet." Je bent levend.
Niets. Gevoelloos. Numb. Dit kan ook voorkomen. Dit is je lichaam dat zegt: ik kan dit niet vasthouden. Dat mag ook.
Al het voorgaande. In dezelfde dag. In dezelfde minuut.
Breek vrij van "should"
Dit is mijn verzoek aan je. Elke keer dat je hoort "je hoort te..." stop je. Vraag jezelf af: is dit wat ik voel? Of is dit wat ik denk dat ik moet voelen?
Als het het tweede is. laat het gaan. Het geeft niks.
Rouw op jouw eigen manier. Huil als je huilt. Lach als je lacht. Werk als je moet werken. Zit stil als je moet zitten. Reis. Bouw. Schrijf. Teken. Dans. Slaap.
Geen enkele manier is fout. Je hartslag is het enige script dat telt.
En je hartslag? Die is perfect.
Je bent niet alleen in hoe je rouwt
Wat je ook voelt. hoe je ook rouwt. je bent niet alleen. Er zijn miljoen mensen die op miljoen verschillende manieren rouwen. Alles legaal. Alles echt. Alles waar.
De wereld zal je vertellen hoe je moet rouwen. Ik ben hier om je te zeggen: je mag je eigen manier gaan. Je moet je eigen manier gaan.
Want jouw rouw is jouw liefde. En dat mag eruitzien hoe het er voor jou uitziet.